Cần sửa đổi Luật dạy dỗ đại học để thích hợp với quyền làm chủ

Công Nghệ – Để thi hành làm chủ đại học, làm đòn bẩy tăng cường chất lượng huấn luyện và giá trị đột phá bác học – kỹ thuật của các trường, GS.TS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng, cần sớm sửa đổi Luật Giáo dục đại học và các văn bản quy phạm luật định có dính dáng.

GS.TS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng, ngay trong Luật Giáo dục vẫn có các quy định hạn chế quyền làm chủ của nhà xưởng dạy dỗ. Ví dụ, về học thuật, nhà xưởng dạy dỗ đại học không được tự định đoạt sự kiện huấn luyện mà phải theo sự kiện khung do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định.

Về cơ quan, người dẫn đầu nhà xưởng dạy dỗ đại học không phải do đội ngủ giảng viên, viên chức hoặc Hội đồng của nhà xưởng đó bầu mà do cơ quan chính quyền có thẩm quyền bổ nhiệm (đối với nhà xưởng dạy dỗ đại học công lập) hoặc công nhận (đối với nhà xưởng dạy dỗ đại học ngoài công lập).

Về chính sách thiết đãi, nhà giáo và viên chức của nhà xưởng dạy dỗ đại học được thanh toán lương theo quy định về ngạch bậc và lương, khoản cấp thêm của Chính phủ.

GS.TS Nguyễn Minh Thuyết

GS.TS Nguyễn Minh Thuyết

Phân tầng dẫn đến cuộc tranh gành không bình đẳng

GS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng, theo quy định của Luật, Nhà nước vẫn đóng vai trò điều khiển rất lớn như đối với các nhà xưởng dạy dỗ đại học, việc định vị sứ mạng đóng vai trò rất cần chú trọng vì đó là cái cớ hiện hữu, quyết xu hướng cải tiến và giá trị tranh gành của mỗi trường.

Tuy nhiên, ngay từ việc cải tiến trường theo xu hướng nào (tìm hiểu, app hay vừa tìm hiểu vừa app) cũng do các yếu tố ngoài trường định đoạt là chính.

Bởi vì theo quy định của Luật thì “nhà xưởng dạy dỗ đại học được phân tầng thành: Cơ sở dạy dỗ đại học xu hướng tìm hiểu; Cơ sở dạy dỗ đại học xu hướng app; Cơ sở dạy dỗ đại học xu hướng thực hành” ; mỗi tầng lại gồm các hạng; và “căn cứ kết quả cuối cùng xếp hạng, cơ quan giám sát chính quyền có thẩm quyền định đoạt kế hoạch ưu tiên đầu tư, giao nhiệm vụ và cơ chế giám sát đặc thù đối với các nhà xưởng dạy dỗ đại học…

GS Thuyết phân tách, theo quy định này, các nhà xưởng dạy dỗ đại học xu hướng tìm hiểu được xếp trên tầng cao nhất, còn nhà xưởng dạy dỗ đại học xu hướng thực hành dưới tầng thấp nhất; tầng trên tầng dưới có quyền lợi khác nhau.

Bởi vậy, việc xu hướng cải tiến dễ bị chi phối vì lợi ích: đa số các nhà xưởng dạy dỗ đại học, kể cả các trường ngoài công lập mà trụ sở, giảng đường còn phải đi thuê, giảng viên cơ hữu chỉ trong khoảng 50 người, đều định vị là nhà xưởng dạy dỗ đại học xu hướng tìm hiểu.

Mặc dù vậy “chuẩn mực phân tầng nhà xưởng dạy dỗ đại học” lại do Chính phủ quy định. Điều đó có nghĩa là sứ mạng của trường không còn chịu ảnh hưởng vào mong muốn của các người sáng chế và đội ngủ ngôi trường nữa.

Theo GS Nguyễn MinhThuyết, sự phân tầng trên dưới có đặt tính bất biến bằng luật định, sự xếp hạng cao thấp có đặt tính lâu dài bằng văn bản công nhận của người dẫn đầu Chính phủ và các sự ưu đãi khác nhau, tình trạng làm chủ khác nhau theo các tiêu chí tầng trên/tầng dưới, hạng cao/hạng thấp, công lập/tư thục, trong nước/ngoại quốc sẽ dẫn đến một cuộc tranh gành không bình đẳng giữa các nhà xưởng dạy dỗ đại học.

Các nhà xưởng ở tầng dưới, thứ hạng thấp, ưu đãi kém sẽ gặp đa dạng áp lực trong việc thi hành quyền làm chủ, còn các nhà xưởng đã được bất biến ở tầng cao, thứ hạng cao, ưu đãi cao cũng sẽ mất dần động cơ cố gắng.

Về cơ quan và nhân sự, GS Thuyết cho biết, mỗi nhà xưởng dạy dỗ đại học công lập đều thuộc một cơ quan chủ giám sát. Cơ quan này định đoạt việc thành lập, chia tách, sát nhập, giải thể các trường bổ nhiệm CEO hội đồng trường và hiệu trưởng. Cơ quan chủ giám sát còn định đoạt biên chế, xếp bậc lương và thanh toán lương cho cán bộ, giảng viên, viên chức toàn trường.

Vai trò Hội đồng trường mờ nhạt

Về Hội đồng trường, GS Nguyễn Minh Thuyết phân tách, Luật Giáo dục đại học quy định trường đại học có hội đồng trường (ở đại học đất nước và đại học vùng là hội đồng đại học; ở trường đại học tư thục là hội đồng quản trị).

Hội đồng trường (hội đồng đại học) ở trường công lập, về bề ngoài, được trao quyền rất lớn, tuy nhiên không có quyền bầu và miễn nhiệm hiệu trưởng (hoặc giám đốc đại học) cho nên về qui tắc hiệu trưởng (giám đốc) không phải chịu thái độ trước hội đồng.

Hiệu trưởng (giám đốc) cũng không phải chịu thái độ trước đội ngủ cán bộ, viên chức ngôi trường vì cơ quan chủ giám sát chỉ cơ quan lấy phiếu dò xét tin tưởng từ một số đại diện cán bộ, giảng viên, viên chức của trường và kết quả cuối cùng dò xét không được công khai. Nói cho đúng thì hiệu trưởng (giám đốc) chỉ chịu thái độ trước cấp trên, giống người dẫn đầu cơ quan thuộc hệ thống hành chánh hơn là người dẫn đầu cơ quan tự quản.

Hội đồng trường (hội đồng đại học) phải thường do hiệu trưởng (giám đốc) làm CEO, cho cho nên, hội đồng đóng vai trò giải đáp hơn là một hội đồng uy quyền.

Mặt khác, theo GS Thuyết, ở các nhà xưởng dạy dỗ đại học công lập VN, cơ quan Đảng Cộng sản VN mà đại diện là Đảng ủy mới là cơ quan lãnh đạo trực tiếp, toàn diện, nhất đinh, từ chính sách cải tiến dài hạn, kế hoạch hằng năm đến cơ quan, nhân sự, tài chính, các tác vụ huấn luyện, tìm hiểu bác học và mọi tác vụ khác của nhà xưởng dạy dỗ.

Mối mối quan hệ giữa cơ quan Đảng với hội đồng trường chưa được Luật Giáo dục đại học quy định rõ cho nên hội đồng trường chỉ mang tính bề ngoài, không có thực quyền.

Thời gian vừa qua, các hội đồng này gần như không tác vụ, các thành viên ngoài trường hầu như không dự phiên họp nào, không có bất kì tác vụ gì, trừ sự hiển hiện tại phiên họp công khai định đoạt thành lập hội đồng.

Về tài chính, GS Thuyết cho biết, nhà xưởng dạy dỗ đại học công lập nhận chi phí tác vụ từ chi phí chính quyền theo chỉ tiêu huấn luyện, có nghĩa là số lượng người học được Nhà nước đài thọ (số này phải thường chỉ bằng 1/3 số người học trong hiện thực) và “có thái độ giám sát, áp dụng nguồn chi phí chính quyền theo quy định của Luật Ngân sách chính quyền”.

Cơ sở dạy dỗ đại học được định đoạt mức học phí trong phạm vi khung học phí do Chính phủ ban hành. Kinh phí học phí được coi là nguồn tăng cường chi phí chính quyền và cũng phải áp dụng theo quy định của Luật Ngân sách chính quyền. Ngoài ra, nhà xưởng dạy dỗ đại học công lập còn được phân bổ chi phí tìm hiểu bác học theo số lượng cán bộ, giảng viên, phải thường là bằng 1/3 chi phí chi theo số lượng cán bộ cho các viện tìm hiểu bác học.

Cần sửa đổi Luật Giáo dục đại học

Để thi hành làm chủ đại học, làm đòn bẩy tăng cường chất lượng huấn luyện và giá trị đột phá bác học – kỹ thuật của các trường, GS Thuyết cho rằng, cần sớm sửa đổi Luật Giáo dục đại học và các văn bản quy phạm luật định có dính dáng. Cụ thể, cần hội tụ vào một số hư hỏng sau:

Bỏ quy định phân tầng đại học. Cơ sở dạy dỗ đại học có quyền tự xác xu hướng cải tiến của bản thân và biến đổi hướng cải tiến thích hợp với điều cần phải có và đòi hỏi của mỗi công đoạn. Bỏ quy định cơ quan giám sát chính quyền xếp hạng nhà xưởng dạy dỗ đại học.

Bãi bỏ cơ chế “Bộ chủ giám sát”; chấm dứt việc giao cho Ủy ban dân chúng cấp tỉnh thi hành giám sát chính quyền đối với nhà xưởng dạy dỗ đại học; các nhà xưởng dạy dỗ đại học chỉ chịu sự giám sát chính quyền của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Nghiên cứu, xử lí mối mối quan hệ giữa hội đồng trường (hội đồng quản trị) với cơ quan, cá nhân có dính dáng, trước hết là với Đảng ủy ở trường công lập và nhà đầu tư ở trường tư thục tác vụ không vì lợi nhuận để hội đồng có đủ giá trị và thực quyền định đoạt các hư hỏng của ngôi trường.

Chuyển đổi cơ chế phân bổ chi phí chính quyền: Từ cơ chế phân bổ theo các tiêu chí đầu vào sang phân bổ theo các tiêu chí đầu ra, gắn với kết quả cuối cùng kiểm định chất lượng huấn luyện và xếp hạng; từ cơ chế ưu tiên đầu tư cho nhà xưởng dạy dỗ đại học theo thứ hạng bất biến trong Luật sang cơ chế ưu tiên đầu tư theo kết quả cuối cùng xếp hạng trong 5 năm gần nhất;

Từ cơ chế phân bổ chi phí chính quyền theo tỉ lệ đồng đều đối với tất cả các lãnh vực học sang cơ chế Nhà nước order đối với một số lãnh vực nghề đặc thù, mũi nhọn mà Nhà nước và cộng đồng cần tuy nhiên khó thi hành cộng đồng hóa công vụ huấn luyện;

Từ cơ chế hỗ trợ bằng cách học phí thấp đối với tất cả học trò, SV nhà xưởng dạy dỗ lãnh vực nghề công lập sang cơ chế cấp học bổng tương xứng với giá cả huấn luyện đối với SV thuộc diện được hưởng chính sách cộng đồng, SV giỏi, SV theo học một số lãnh vực nghề đặc điểm khác biệt theo đề nghị của Nhà nước.

GS Thuyết đề nghị sửa lại quy định tại Khoản 7 Điều 4 về nhà xưởng dạy dỗ đại học tư thục và nhà xưởng dạy dỗ đại học có vốn đầu tư ngoại quốc tác vụ không vì lợi nhuận theo quy định tại Điều lệ trường đại học (ban hành theo Quyết định số 70/2014/QĐ-TTg ngày 10/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ): Cơ sở dạy dỗ đại học tác vụ không vì lợi nhuận không cơ quan đại hội cổ đông; hội đồng quản trị đại diện cho quyền có được chung của cộng đồng ngôi trường, là cơ quan uy quyền cao nhất của ngôi trường; đại diện cho các thành viên góp vốn chiếm không quá 20% con số thành viên của hội đồng quản trị.

Quy định cận cảnh hơn về thái độ giải trình (accountability) của nhà xưởng dạy dỗ đại học, gồm có các nghĩa vụ cung cấp số liệu, giải thích và chịu thái độ về mọi tác vụ của ngôi trường.

Hồng Hạnh (ghi)